AZİZ NESİN’İN AYRINTILI YAŞAMÖYKÜSÜ
Ali Nesin (NV arşivinden)
(çok eksiktir / yıl-ay-gün)
15-12-20. Doğumu. (1915 - 1331 galiba)
23. Bir komşu kadın bir tuluat tiyatrosuna götürüyor. Eve geldiğinde o oyuna öykünerek 47-09 yazıyor. [Kitabın Sonsözü, Seviye On Ölüme Beş Kala]
“[...] Cerrahpaşa’da oturduğumuz zamanlar (6-7 yaşımda olacağım) bir gece seyrettiğim ilk tiyatro (ortaoyunu) dur.” 26 Haz. 1991’e bak.
25. İstanbul’da Süleymaniye’de “Kanuni Sultan Suleyman İptidai Mektebinin üçüncü sınıfına girdi. (Sonradan okulun adı, İstanbul 7. Ilkokulu oldu). [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname]
26. Darüşşafaka Lisesi’nin İlkokul 4. sınıfına girdi. [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname]
27-09-15. Annesi ölüyor. [33-07] Bu tarih doğru, kendisi 1929 diye anımsıyor.
28. Cağaloğlu’ndaki Vefa Ortaokulunun 6. sınıfına girdi, devamsızlıktan sınıfta kaldı. [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname]
Davutpaşa Ortaokul 1’de ilk romanını yazıyor, bir defter dolusu. [Kitabın Sonsözü, Seviye On Ölüme Beş Kala] Bu yıl 1929 da olabilir.
29/30. Davutpaşa Ortaokulu’nun 6. sınıfında. Her Cuma, Çehzadebaşı’ndaki ya Millet Tiyatrosuna ya Ferah Tiyatrosuna gidiyor. Naşit’e hayran. Millet Tiyatrosu bir oyun yarışması açıyor. Yarışmaya katılıyor. Yazarlığa ilk adımı. Yarışmaya İbiş’e benzer bir oyunla katılıyor.
30. Çengelköy Askeri Okulu 7. sınıfına girdi. [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname]
30-07-08. Babası ve kendisi Halıcoğlu Askeri Lisesi Müdürlüğüne “Teahhüt Senedi” yazıyorlar. Babasının kaşesi var. 17 Temmuz günü Veledi Kara Baş Mahallesi İhtiyar Heyeti tarafından belge tasdikleniyor. [33-08]
31/32. Askeri ortaokul son sinif ogrencisi
32-06-28. Askeri Ortaokulu (Çengelköy) bitiriyor. Yabancı dil: iyi, öbür bütün dersleri pekiyi. Karnesi var. [33-08]
32-09-00. Kuleli Asker!i Lisesine geçiyor. Kuleli’nin 9. sınıfında okuyor. Ekim de olabilir. Daha önce Çengelköy Askeri Ortaokulu’nda. BGBG-3.
33/34. Kuleli’nin 10. sınıfında okuyor. BGBG-3.
34/35. Kuleli’nin 11. sınıfında okuyor. BGBG-3.
35-05-00. Kuleli’den ayrılış. “Kuleli salonunda toplantı. Boğaz vapuru ve Kuleli resmini yapan kimdi? Siyah beyaz resim, siyahın tonlarıyla yapılmıştı. Vapura binip ayrılıyoruz. Son ayrılış bu. 935 Mayıs idi. Bir daha 1972’de (37 yıl sonra) Kuleli’ye gideceğim. 937 Harp Okulu mezunları Cemiyeti Kuleli’de bir toplantı düzenlemişti.” [BGBG-e]
35-05-01. Harp Okulu’na geçiyor (dühul). [33-08]
35-06-00. Harbiye’den ayrılış. Balıkesir Bandırma vapuruna binecek arkadaşlarıyla. BGBG-E. Sonra Harp Okulu’na gidecek.
35-06-30. Balıkesir’de. [fotoğraf arkasından]
35-07-27. Sinan Köprüsü Tahrip Projesini yapiyor. Imza: Is. Tb. Bl. 1. Hr. St. 211 Nusrat Nesin. Müzelik bir belge bu. 5 numarali dolapta. 05-13 numarali ama ustune numarasini yazmadim.
37. Asteğmen oluyor.
37/38. Fen Tatbikat Okulu’nda. [29-04]
37-08-30. Subay çıkıyor. Sicil 937/2. Rütbesi Yarsubay. Herhalde o sirada Vedia Hanim’la nisanlanmis olacak. [bgbg notları, bgbg-e]
37-09-00/38-00-00. İlk karısı Vedia Bitirim, İnönü Kızorta Okulu’nda Ortaokul 2. sınıfta. Tanışıyorlar, hatta belki de nişanlılar. Nişanlanmaya karar verdikten birkaç hafta sonra, Vedia Hanım, Aziz Nesin’in sınıf arkadaşı Rıfkı, Vedia Hanım’ın erkek kardeşi Büyük Ada’ya gidiyorlar, Dil’de Orta 3’teyken evlenme muamelelerini başlatıyorlar. Taksim Belediye bahçesindeki Dağcılık Kulübünde (daha sonra yıkıldı) yapılıyor. Vedia Hanım’ın “haminnesi” Ortaköy’de oturuyor. [foto]
Sıvas Acısı’na eklenecek şiirler zarfından çıkan “Eski Büyü” şiiri Bedia Hanım için mi yazılmış?
37-10-20. Okulu izinsiz olarak terketmekten maasinin 1/8’i kesiliyor.
37-12-07. Sabah müzakeresindeki yoklamada dershanede bulunamamamis. Uyanamamış. Dört gün göz hapsi cezasına çarptırılıyor. Fen Tatbikat Okulunda [33-08]
38. Beyoğlu Maçka Askeri Fen Tatbikat Okulu’nda teğmen rütbesiyle meslek eğitimi görüyor. (Bir Sürgünün Anıları, 13. basıma önsöz, ayrıca Bedia hanım’ın dosyasına bak). Bu okuldaki çalışmaları Vakıf’taymış. Bu yıl 39 da olabilir. Bu okul 2 yıl surecek. Bir yandan da Istanbul Guzel Sanatlar Akademisi Dogu Susleme Bolumu ogrencisiydi. Akademide minyatur, tezhip, hat, cinicilik, ciltcilik dersleri aldi. Tegmen rutbesiyle Harp Okulu’nu bitirdi. [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname] 17-IKanun-938’te nişanlanıyor. [33-07]
38-02-28. Teğmen oluyor. [33-07]
38-10-05. Istihkam ikinci sinif ogrencisiyken bugün akşam müzarekesinden sonra okuldan ayrılıyor. 15 Ekim gunu haftasonu cezasina carptiriliyor.
38-12-09. Kuyumcular caddesinden senetle iki nişan yüzüğü alıyor. 24 Mayıs 1939’da alacaklı haciz yolunu seçiyor.
39-01-08. Vedia Hanım’la kütüphaneye gidiyorlar. [foto]
39-01-26. Gümüşsuyu Hastanesine Asabiyye’ye gitmek icin izin aliyor!!! Saglam raporu veriliyor! [33-08]
39-02-20. Vedia Hanım’a Maçka’dan bir mektup yazıyor. Bu Vedia Hanım’a ilk mektubu. Vedia Hanım da Istanbul’da oturuyor.
Millet dergisinde yayımlanan Kısmet öyküsünü Maçka’da yazmış olabilir.
39-03-28. (Salı) Harp Akademisi mahkemesinden saat 14’te ayrılmasına karşın, saat 17,30’a kadar okula “avdet” etmediginden üç gün göz hapsi cezasına çarptırılıyor. [33-08]
39-04-13. (Perşembe) İstihkam 2. sınıftayken (ve teğmenken), Elektrik manipülasyon dersine girmiyor ve dört gün oda hapsine carptiriliyor. Ayni suctan Şinasi Sukan ve Hulki sekizer gun oda cezasına çarptırılıyor. [33-08]
39-05-31. İşıldak tatbikatına katılmadıklarından 4 arkadaş dört gün göz hapsi cezasina carprtiriliyorlar.
39-06-01. Akşam yoklamasında bulunmadıklarından 13 arkadaş 12 Haziran’da dört gün oda hapsiyle cezalandırılıyor. Aralarında Şinasi Sükan da var. [33-08]
39-06-04. Akşam yoklamasında bulunmadıklarından 4 arkadaş 12 Haziran’da dört gün oda hapsiyle cezalandırılıyor. Aralarında Şinasi Sükan da var. [33-08]
39-06-20. III Kor. Is. Tb.’una iltihak ediyor. (Muratlı) [33-07]
39-06-30. İlk karısına Muratlı’dan bir mektup yazıyor. O zamanlar nişanlılar. Gece saat 1. Belki de ertesi gün. Yedigün dergisine “Kuyu” ve “Hisler ve Düşünceler” adlı iki şiir daha göndermiş. “Yalnız dışarı çıkma. Eğer bir yere gitmek lazımsa. Gitmeden evvel bana yaz ve cevabımı bekle.” Muratlı’da 3. Kolordu Istihkam Taburu 2. Bl’te takım subayı olarak bulunuyor.
39-07-10. İkramiye için İngilizce sınavına giriyor. Galiba Burgaz’da. [33-08]
39-08-02. Trakya Manevrasına çıkıyor. [33-07]
39-08-23. Edirne’ye geliyor. Edirne’den Vedia Hanım’a (Fıstıklık Cudi Sokak, No. 48, Ortaköy adresine) bir kartpostal atıyor.
39-10-07. Bedreköyü’nde
39-11-01/25. Bu tarihlerde “fenni hizmetler kursu” veriyor. Bu kurstan bir tarihte şikayet etmiş. [33-07]
39-11-11. Saime Güngör’e Ömroba’dan bir bayram kartı. Adres Vedia Hanım’ın Ortaköy’deki adresi. Zarfı ve kartı sanırım kendi yapmış.
39-11-20. Trakya tahkimat işinden dönüyor. [33-07]
39-12-08. Vedia Hanım’a Karahamza’dan bir mektup atıyor. Sanırım iki aydır nişanlılar. Vedia Hanım Oya’yı 17 yaşında doğuracak.
39-12-22. Muratlı’da. Kıtası: III Kor Is. Tb. 2 Bl. Rütbesi: Teğmen. Duhulü: 1 Mayıs 1935. Sicili 937/2. Nasbı: 28 Şubat 938. [33-08]
39-12-31. Evleniyor. Bir kağıt parçasına şunları yazmış: “Muratlı’da evlendik. Nikahı muhtar kıydı. Tabur komutanımla Bölük komutanım şahit oldular.
Muratlı’dan İstanbul’a eskavatör kursuna gelmiştim. Bu resim o zaman çekildi.” Hangi resim olduğu belli değil. (68-31)
40-02-24. Maçka Fen Tatbikat Okulunda ekskavatör kursuna gidiyor. 5 Nisan’da bitiriyor. [33-07]
40-03-20. Fen Tatbikat Okulu’nda, ekskavatör kursunda. [foto].
40-04-05. Maçka Fen Tatbikat Okulundaki ekskavatör kursunu bitiriyor. [33-07]
40-05-23. Taburca Kırklareli Tahkimat Komutanlığının emrine giriyorlar. [33-07]
40-06-20. Erzurum’a Mst. Mv. İs. Tb. 3. Bl. TK.K.’ligina tayınen geliyor. [33-07]
40-07-28. Erzincan mühimmat deposuna gidiyor. 23-Eylul’de dönüyor.
40-09-23. Erzincan’dan Erzurum’a dönüyor.
40-09-28. Kars’a Mst. Mo. İs. Tb. 4. Bl. TK.K.’lığına tayınen gidiyor.
40-11-04. Kars’ta.
40-12-16. Pazartesi gunu saat 4,30’da Oya doğuyor
41. Bu yıllarda Trakya’da çadırlı ordugâhta görev yaptı. Bu görev iki yıl sürdü. [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname]
41-08-30. Üsteğmen oluyor.
41-09-20. Kars’ta [foto]
41-12-20/44-04-21. Niğde’de subay olan Şadi Usal’la mektuplaşıyor. Şadi Usal, Aziz Nesin’in öykülerini eleştiriyor. [M?]
42. Erzurum Müstahkem Mevkii İstihkam Tb. Bölük Komutanlığına atandı. Bir bomba kazasında yaralandı. Erzincan’da depremde yıkılmış olan ordu cephaneliginin boşaltılmasıyla görevlendirildi.
Kars Müstahkem Mevkii İstihkam Taburuna atandı. Üsteğmenliğe yükseldi. Müstahkem Mevki’de Birinci Şube Müdür Yard. olarak görev yaptı. [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname] Kars Müstahkem Mevki Komutanlığı Birinci Şube Müdürü Cemal Akbay’ın yardımcısı. General, daha sonra Genel Kurmay İkinci Başkanı olacak olan Şahap Gürler. Şahap Gürler çok iyi bir insan. [İbiş Dosyası]
21-IItş-942 günü saat 4,30’da Ateş doğuyor. [33-07]
42-yaz. Kars’tan Ankara’ya tank kursları için geliyor. At yarışlarına gidiyor. Vedia Hanım’la hipodromda çekilmiş. Ne pahasına olursa olsun askerlikten ayrılmaya karar verdiği günler [foto]. 43-05-10’a bak. Bu 43 de olabilir.
43. 1942 de olabilir. 7 GÜN’de yazar ve yönetici. Şiirleri yayımlanıyor. Şubat 1943’te Millet dergisinde Ömer Bedrettin Uşaklı’nın şiirleri üzerine olumlu bir eleştirisi yayımlanıyor. Bu, yazıları üzerine ilk eleştiridir. [Bir Aşk Var Bir De Ölüm]
1944 de olabilir. Üsküdar Paşakapı Cezaevi’nde. Karısı ve çocuklar Fatih’te oturuyorlar. [foto]
43-01-29. Kars Nüfus Müdürlüğünden Nüfus Sureti alıyor. 74-28
43-05-10. Ankara tank talimgâhına gidiyor.
43-05-27. Bu tarihte Kars’ta üsteğmen.
43-08-20. Safranbolu’da, 23. tüm. is. Bl. K. oluyor.
43-09-07. Manevraya çıkıyor.
44-01-01. Millet dergisinin 21. sayısında Aziz Nesin adıyla Arkadaş Hatırı adlı öyküsü yayımlanıyor. O sırada Kars’ta.
44-03-01. Millet dergisinin 23. sayısında Aziz Nesin adıyla Kısmet öyküsünü yayımlıyor.
44-04-01. Millet’in 24. sayısında Aziz Nesin adıyla Çıngır Bey öyküsü yayımlanıyor. O sırada Zonguldak’ta.
44-05-11. Safranbolu’da “Vüzuh ve İpham” yazısını yazıyor.
44-06-23. İstihkam Blğ’den onbaşı Günenli 322 doğumlu Mustafa Karakaş bu tarihte babam aleyhine ihbarda bulunmuş.
44-07-03. Savcının iddianamesini hazır. Aynı gün tevkif müzekkeresi çıkıyor.
44-07-04. Tevkif tarihi. Ama hapishaneye girdiği tarih 23-09-44. 4 ay 10 güne mahkum olmuş. (“Hırsızlık, zimmetçilik”). 11-11-1944’te tahliye olacak.
44-07-05. Kurmay Albay Hilmi Oray, İstihkam Bl.K’lığına, babama bir yazıyla birlikte tevkif müzekkeresini, iddianameyi ve tahkikat kararını yolluyor.
44-07-18. Mahkeme karar veriyor. 4 ay 10 gine mahkûm oluyor ve askerlikten ihraç ediliyor.
Askerlikten ayrıldıktan hemen sonra bir fotoğraf çektiriyor. [foto]
44-08-31. Mahkeme kararını temyiz etmediğinden karar 24-08-44 tarihinde kesinleşiyor. Emekli maaşı bağlanabilirmiş. Bu maaşı aldığını sanmıyorum.
44-09-23. “Zimmetçilikten, hırsızlıktan” hapse girdiği tarih. 11-11-44’te tahliye olacak. 74-28, Mahkûmiyet Varakası.
44-11-11. Tahliye tarihi. 74-28
45-00-00. Nuruosmaniye’de bakkallık yaptı. Karagöz gazetesinde ve Yedigün dergisinde redaktörlük ve yazarlık yaptı. Profesyonel olarak yazarlığa başladı. Tan gazetesinde köşe yazarlığına başladı. Yayımlanmış ilk bağımsız yapıtı Parti Kurmak Parti Vurmak adlı onaltı sayfalık broşürü çıktı. Cumartesi adlı haftalık bir magazin çıkardı, 8 sayı çıktı. [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname]
45-05-23. Bu tarihte Mimar Kemal Mahallesi, Derin Kuyu sokak, No: 4, Kumkapı adresine Istanbul Belediye’sinden bir mektup alıyor. 74-28
45-12-04. Tan Gazetesi yıkılıyor. Oradaki işinden oluyor. Sedat Simavi de çekindiği için Yedigün’den de çıkartılıyor. Geceleri, ayda 60 liraya Vatan’da Ankara muhabirlerinin verdiği telefon haberlerini alıyor. Sıkıntılı günler... [foto]
46. Yaşamında ilk ve son kez bir siyasi partiye girdi. Esat Adil Müstecaplı’nın kurduğu Turkiye Sosyalist Partisi’nde iki ay üye kaldı ve istifa ederek ayrıldı. Amerikan emperyalizmi ve Turkiye’ye uygulanmaya baslanana Truman Doktrini’ne karşı yazdigi bir broşürden dolayı sıkıyönetimce tutuklandı ve tutuklu gorulen yargilanmasi sonunda askeri mahkeme on ay hapse mahkum etti. Bu son olay 47’de olmali. [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname]
Partiye ilkbahar ya da yaz aylarında kayıtlı olduğunu sanıyorum.
46-07-00. Esat Adil Müstecabi Gerçek’i çıkarıyor. Aziz Nesin gazetenin sekreteri ve köşeyazarı. Gerçek 25 sayı çıkabiliyor. Celal Bayar’ın İzmir söylevini yayımladıkları için kapatılıyor bir ara. (ne zaman) AN işsiz kalıyor. Esat Adil’e haftalık bir gülmece gazetesi öneriyor. Parti üyelerinden gazetenin çıkması için para toplanacak; 3000 lira gerekiyor. İki ay sürüyor bu iş ve yalnızca 260 lira toplanıyor. Partiden istifa ediyor. Eylül aylarında olmalı bu. Gazete işi yatıyor. (Medet 1)
46-11-00. Yeni Dünya Gazetesinde çalışıyor. Vedat Baykurt’la tanışıyor. Yeni Dünya 4 Aralık’ta faşistlerce yıkılıyor. Vedat Baykurt geri kalan matbaaada basım işleri yaptı.
46-11-25. Markopaşa’nın ilk sayısı çıkıyor. Emek’te basılıyor. “Hakkınızı helal edin dostlar”ı yazıyor. Medet’lerde Markopaşa’nın ve öbür gazetelerin öyküsü var. Gazeteyi dağıtıcılar almıyor, kendi satıyor. Markopaşa’nın satışı 70 binlere kadar çıkacak zamanla, ki o tarihte onca satan gazete yok. (Medet 2 ve 3) Büro İzzettin Han’da, Ankara caddesi, Vilayet karşısı, No. 23. Falih Rıfkı Atay’a bir destan yayımlanıyor Markopaşa’nın birinci sayısında. AN yazmış, destanda adı geçiyor: “Aşık Nesin”. Falih Rıfkı daha sonra bir başka vesileyle, ama bu destana kızdığından, Markopaşa’yı dava ediyor. Sabahattin Ali 1000 lira ödemeye mahkum ediliyor. [Medet 7]
46-11-27. Haftalık bir gazete olan Ses’in 8. sayısı çıkacak. Ses’te bir ara çalışmış mıydı, Markopaşa’dan önce?
46-12-00. Yusuf Ahıskalı’nın çıkardığı SES dergisinde Türk sosyalistlerini birleşmeye çağıran bir yazı yazıyor. [Medet 4]
46-12-02. Markopaşa’nın 2. sayısı çıkıyor. Tan’da (Halil Lütfi’nin matbaası, daha önce yıkılmıştı) basılıyor. Üçüncü sayı da Tan da basılacak, dördüncü sayıyı basmaya Halil Lütfi korkacak ve basmayacak.
İkinci sayıyı 15 bin basmak isteyecek ama Sabahattin Ali “satmaz” diyerek karşı çıkacak. Sonuçta 10 bin basılacak.
46-12-09. Markopaşa’nın 3. sayısı çıkıyor. Tan’da basılıyor. 15 bin basılmış.
46-12-15. Birkaç arkadaşı Tan matbaasına gelerek AN’ye ertesi gün aleylerinde miting yapılacağını, idarehaneyi yakıp yıkacaklarını bildiriyorlar. Emniyet Müdürlüğüne ve Valiliğe korunmaları için dilekçe veriyor. Gene de idarehanede bulunuyor, gazete zamanında çıkmalı! Gazete satışı 25 bine yükselmiş. Ertesi gün (16’sı) sabah saat 4,30’da polisler geliyor ve tutuklanıyor. Gazete Tan matbaasında basılıyordu. 4. sayıda nerde basıldığı yazmıyor. Nedeni şu: Halil Lutfi Dördüncü korkuyor ve baskı makinesinden çıkarıyor. Dördüncü, Tan’ın bir kez daha yakılmasından korkuyor. AN ile Sabahattin Ali çok rica ediyorlar ama razı edemiyorlar. Önceden tanıdığı Nazım Berksoy basmayı kabul ediyor, ama iki misli para alıyor. [Medet 4-5]
46-12-16. Markopaşa’nın 4. sayısı çıkıyor. 25 bin.
Milletvekili Cemil Barlas’a mektup: “Topunuzun köküne kibrit suyu”. Bu yazı AN’nin olmalı. Ama SA yargılanıyor.
“Buyuk Tutuklanma”. Sabah saat 4,30’ta, gazeteleri kırmak üzereyken İzzettin Han’a polisler geliyor, tutuklanıyor. Demir Ahmet’ten en az bir tokat yiyor. Emniyet Müdürlüğü’nde (Sansaryan Han’da) gozaltına alınarak 17 gün ağır sorgu altında hücrede tutuluyor. Sabahattin Ali de hemen sonra tutuklanıyor. AN’nin evindekilerin parası yok. Hücrede 6 gün aç susuz bekletiliyor. [Medet 4-5]
“Topunuzun Köküne Kibrit Suyu” yazısından Sabahattin Ali “galiba” 3 aya mahkum oluyor, milletvekillerine hakaretten. [Medet 7] Ressam Faris Erkman da tutuklanıyor ve işkence görüyor. Erkman daha uzun süre kalıyor. [Medet 8] Esat Adil de içerde. Daha sonra hapishaneden kitap isteyecek. Bir gün sonraki Son Telgraf gazetesinde büyük puntolarla şöyle bir haber var: “Sıkı Yönetüm Komutanlığının Tebliği: Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü, Türkiye Sosyalist Partileri kapatıldı”. Sendika, Gün, Ses, Noro, Dost, Yığın gazete ve dergileri ve bunların matbaaları kapatılıyor. Yarın ve Büyük Doğu 4 ay kapatılıyor. Daha kapatılanlar da var. Son Saat’in de başlığı buna benzer. Sorguya çekilenler: Dr. Şefik Hüsnü, matbaacı Ferit, Esat Adil Müstecaplıoğlu, Aziz Nesin, Sabahattin Ali, Yusuf Ahıskalı, Aram Pehlivanyan, Avadis Aleksanyan. 2 parti, 2 cemiyet, 3 gazete, 5 mecbua kapatıldı. Serteller içeri alındı gibi haberler varsa da, bu doğru değil. 47’yle 60 arası insan tutuklanıyor.
18-05-89 tarihli sabıka kaydında şöyle bir not var: “Y:79032/49 79031/49 16.12.46 CK.161/Son.61. İstanbul Sıkıyönetim 3 nolu Yar.12.9.47 56-60.10 ay ağhp.20.2.1948”
18-05-89 tarihli sabıka kaydında şöyle bir not var: “C:79031/49 16.12.1946 CK.164/Son.61.İstanbul Sıkıyönetim [?] nolu mahkeme 10 ay ağhp.12.8.1947 56-60 30.8.1947”.
46-12-18. Markopaşa kapatılıyor (2 gün önce de kapatılmış olabilir). Yarın gazetsi ve Büyük Doğu dergisi kapatılıyor. Necip Fazıl mahkemeye veriliyor. [Gece Postası Gazetesi, 1946-50 dosyası]
47-01-01. Aşağı yukarı bu tarihlerde (belki bir-iki gün sonra serbest bırakılıyor). Markopaşa 4 sayı çıkabildi ancak. Ahmet Demir’i mahkemeye veriyor, ama 6 ay oyalıyorlar. [Medet 6]
47-01-06. Markopaşanın 5. sayısı çıkıyor. Büyük tutuklanmadan sonraki ilk sayı. Emek’te basılıyor.
47-01-13. Markopaşa’nın 6. sayısı çıkıyor. Yazı İşleri bu sayı Sabahattin Ali’den Aziz Nesin’e geçiyor. Gelecek sayı gene Sabahattin Ali’ye geçecek. Nedenini anlamadım. Bu sayı Berksoy’da basılıyor.
47-01-16/47-05-30. Sabahattin Ali’den mektuplar alıyor bu tarihlerde. [M96-98]
47-01-20. Markopaşa’nın 7. sayısı çıkıyor. Berksoy’da dizilip Emek’te basılıyor.
47-01-27. H. Yalçın 30 lira alıyor. [1946-50]
47-01-27. Markopaşa’nın 8. sayısı çıkıyor. Belli ki yazı ve resimler başka gazetelerde yayımlanıyor. Gazetenin ortasında bir duyuru var bu konuda. Gazete Işık’ta dizilip Berksoy’da basılıyor. 12. sayıya dek bu böyle gidecek.
47-01-28. Orhan Müstecabi, ev kirası için 40 lira, Esat Bey için 50 lira, hastane için 30 lira alıyor.
47-01-29. TBMM’de “komünist tahrikatı” tartışılıyor. İçişler bakanı Türkiye’de komünist hareketleri üzerine uzun bir nutuk çekiyor. Nutkun metni 30 Ocak tarihli Son Posta gazetesinde. [1946-50]
47-02-00. Markopaşa ciddi yayın yapmak (Kültür Serisi) istiyor. Broşürler basılacak: 1) Kemal Yalazkan’ın Şemseddin Sirer’e açık mektubu, 2) Nereye Gidiyoruz, 3) Cemal Nadir, 4) Sendika. Bunlardan ikincisi toplatıldı, diğerleri? [Medet 11]
Markopaşa yayımlandığı tarihlerde Nereye Gidiyoruz? başlıklı bir broşür yazıyor. Broşür basımevinde toplatılıyor. İşte bu yüzden hapse ve sonra sürgüne gidiyor. 161. maddeye muhalefetten: yayın yoluyla milli menfaatlere aykırı eylemde bulunmak...” [Bir Sürgünün Anıları]
[Medet 11-15] [1946-50]
Nereye Gidiyoruz adlı broşürden dolayı tutuklanıyor. 10 ay hapse ve 4 ay Bursa’da sürgüne mahkum oluyor. 161. maddeden, ulusal çıkarlara aykırı yayından... Bu madde daha sonra antidemokratik bulunarak kaldırılmış.
47-02-
47-02-03. Markopaşanın 9. sayısı çıkıyor. “Muazzam Yerli Kepazelik” yazı dizisine başlıyor.
47-02-05. Orhan Müstecabi 10 lira almış. [1946-50]
47-02-08. Bakırköy Akıl Hastanesinde birine Orhan Müstecabı 30 lira yolluyor. [1946-50]
M.A. Aybar, Hür’ün 2. sayısını çıkarıyor.
47-02-10. Markopaşanın 10. sayısı çıkıyor. Krallara değgin bir yazı var.
47-02-11. H. Yalçın 50 lira alıyor. [1946-50]
47-02-13. Orhan Müstecabi, Esat Bey için 10 lira alıyor. [1946-50]
47-02-14. Esat Adil, Aziz Nesin’e yazıyor. [1946-50]
47-02-
47-02-17. Markopaşanın 11. sayısı çıkıyor
47-02-18. Orhan Müstecabi 15 lira almış. [1946-50]
47-02-
47-02-24. Esat Adil, Orhan Erkip’e bir not yazıyor. Notta, Aziz Nesin’in 24-02-47’de, yani o gün, kendisine 15 lira yolladığını ama eline geçmediğini söylüyor. [1946-50]
Markopaşanın 12. sayısı çıkıyor.
Bir ara tutuklanıyor, ama tam ne zaman bilemiyorum. Tutuklu bulunan Esat Adil’e gönderdiği bir kitabın içinde unutulan bir mektup yüzünden. 3 gün 3 gece sorgusuz tutuluyor. Sonra Demir Ahmet sorguya çekiyor.
47-02-28. Rıfat Kaplan’a 25 lira ödemiş. [1946-50]
47-03-01. Esat Adil’e yazıyor. Esat Adil aynı nota not düşüyor. eski Türkçe. H. Yalçın’a 15 lira ödemiş. [1946-50]
M.A. Aybar, Hür’ün 5. sayısını çıkarıyor.
47-03-03. Markopaşa’nın 13. sayısı çıkıyor. Bu sayı Stad’da basılıyor. Daha önce Berksoy’da iki misli fiyatına basılıyordu. [Medet]
47-03-06. H. Yalçın, hastaneye vermek üzere 40 lira almış. Rıfat Ilgaz’a olabilir mi? [1946-50]
47-03-
47-03-10. Markopaşa’nın 14. sayısı çıkıyor. Sabahattin Ali hala sahibi ve yazı işleri müdürü, ama bu son. Bundan sonra değişecek.
47-03-12. Markopaşa’nın sahibi ve yazı isleri Mücap Ofluoğlu’na geçiyor. [29-03] Çünkü, Sabahattin Ali “Topunuzun Köküne Kibrit Suyu” yazısından ve Falih Rıfkı’nın açtığı davadan dolayı içerde. Ofluoğlu o arada Şehir Tiyatrosu’nda, galiba atılıyor. [Medet 12] “Topunuzun Köküne Kibrit Suyu” yazısını Aziz Nesin yazmıştır. Müzehher Va-Nu, birgün Moda’da bir evde Sabahattin Ali’nin bakın ne yazdım diye heyecanla bu yazıyı okuduğunu anlattı.
47-03-13. Perşembe. Haluk Yetiş’le Ziya Tanburacı bir sözleşme yapıyorlar. Matbaa makinası alacaklar. Bu konuda Bir Sürgünün Anılarının son basımına bak, son sayfalarda bu konuyla ilgili bir mektup var.
47-03-15. Esat Adil’e 10 lira yolluyor. R. Kaplan eliyle. Aynı R. Kaplan’a ayrıca 15 lira veriyor. [1946-50]
Bu tarihte birisine kısa bir eski Türkçe not yazmış. Galiba Esat Adil’e, sanırım “Esatçığım” diye başlıyor.Notun altında Esat Adil’in kurşun kalemle bir notu var: “On lira aldım, teşekkür ederim, kitap gönderme”. Anladığım kadarıyla Esat Adil hapiste. Aziz Nesin, Esat Adil’e bir başkası aracılığıyla bu notu ve para yollamış. Esat Adil de aynı nota parayı aldığını yazmış. Yanılmış olabilirim. [1946-50]
Bir gün sonraki Tasvir’den bir haber: Falih R. Atay Markopaşa’yı “Biliyor musunuz” adlı yazıdan dolayı dava etti. [1946-50]
47-03-17. Markopaşa’nın 15. sayısı çıkıyor. Sabahattin Ali içerde olmalı. Sahibi ve yazı işleri M. Ofluoğlu’nda. Gazeteyi basacak basımevi bulmakta güçlükler çekiliyor. Stad’da basılıyor.
47-04-
47-04-07. Markopaşa’nın 16. sayısı teksir makinasında çıkıyor. En son 17 Mart’ta çıkmıştı. Basamamışlar. [Medet 12]
Aziz Nesin, Nazım Berksoy’a baskı makinası için 350 lira ödüyor. Sözleşme hazırlıyorlar, ama Nazım Berksoy imzalamıyor. 16 Nisan’a bak. [1946-50]
47-04-08. Markopaşa’nın telefon isteği reddediliyor. [1946-50]
Falih Rıfkı Atay, Sabahattin Ali’ye hakaret davası açıyor. Sabahattin Ali şöyle yazmış: “Biliyor musunuz Falih Rıfkı Atay apartımanlarından aldığı hava parasile sıkıntı içinde yaşıyor”. Bir gün sonraki Tasvir gazetesinden. [1946-50]
47-04-
47-04-14. Markopaşa’nın 17. sayısı çıkıyor. Bu sayı gene Berksoy’da basılıyor. Daha önce Stad’da basılıyordu.
47-04-17. Markopaşa’nın sahibi ve yazı isleri Mustafa Uykusuz’a geçiyor. [29-03] Çünkü Mücap Ofluoğlu’nun annesini tehdit etmiş polis. [Medet 12]
47-04-
47-04-21. Markopaşa’nın 18. sayısı çıkıyor. Sahibi ve Yazıişleri Mim Uykusuz’da.
47-04-28. Markopaşa’nın 19. sayısı çıkıyor. 26 Nisan tarihli ihtarname Nazım Berksoy’a tebliğ ediliyor. [1946-50]
İmzasız olarak “Dediğin” başlıklı bir şiir çıkıyor. Uykusuz savcıya şiiri kimin yazdığını söylemiyor. Asliye 7. ceza mahkemesi gazeteyi bu yüzden kapatacak. 15 Mayıs’a bak.
Markopaşa’nın 19. sayısı çıkıyor. 26 Nisan tarihli ihtarname Nazım Berksoy’a tebliğ ediliyor. [1946-50]
47-04-30. Tevkif ediliyor. 24-02-48’de tahliye edilecek. [74-28] ve 20-02-48’de Bursa’ya gidecek.
Neden? 18-05-89 tarihli sabıka kaydında 12-09-47’den 20-02-48’e kadar on ay ağır hapis yattığını yazıyor. Bu süre on ay değil. Yukardaki tarihler doğru olmalı.
Cezaevinden nasıl yazı kaçırdığını anlattığı bir yazı var [05-34]’te. Bu yazıyı [1946-50] dosyasına aktarmış olabilirim.
47-05-01. Mustafa Uykusuz C. Savcılığına ve Emniyet müdürlüğüne bir dilekçe yazıyor: “Gazetemizin basılmakta olduğu Cağaloğlu’nda, Türk Ocağı 19-21 numarada Berksoy Basımevine Markopaşanın basılmaması, aksi takdirde matbaa sahibinin ve matbaanın başına bir hal gelebileceği tarzında ve milliyetçi bir grup imzasile, küstahça tehditler savuran bir takım mektuplar gelmektedir. Matbaanın herhangi bir zarar ve ziyana uğramaması için gerekli tedbirlerin bir an önce alınması hususunda ehemmiyetle nazarı dikkatinizi çeker ve bu vesile ile saygılarımı sunarım.”
47-05-05. Markopaşa’nın 20. sayısı çıkıyor.
Aziz Nesin cezaevinde. Gazete kapanmış durumda. Mustafa Uykusuz gene de gazeteyi çıkarıyor. Bu yüzden 500 lira para cezasına mahkum ediliyor.
47-05-08. İlk eşine hapisten bir mektup
yazıyor. Bu mektup “Çiçu” dosyasına dahil değildi. Ekleyeceğim. Şimdilik “1946-
47-05-09. Markopaşa’dan Haluk Yetiş’le Berksoy Matbaası sahibi Nazım Berksoy sözleşme imzalıyorlar. Berksoy daha önce sözleşmeyi imzalamaktan kaçınmış. 26 Nisan’a bak. [1946-50]
47-05-12. Markopaşa’nın 21. sayısı çıkıyor.
Bu tarihle 19’u arasında Merhumpaşa’nın bir sayısı çıkmış olmalı. Merhumpaşa çok daha sonra yayınını sürdürecek.
Kendisi cezaevinde.
47-05-14. İstanbul 7. asliye ceza mahkemesi Markopaşa yazıhanesinin (İzzetpaşa Hanı, 23-24) mühürlenmesine ve 3 aylık kapatılmasına karar veriyor. Markopaşa’nın 19. sayısında çıkan “dediğin” başlıklı şiir yüzünden. Karar infaz ediliyor. 15 Ağustos’ta gene açılıyor yazıhane. Emniyet gazeteden birçok evrak almış. Daha sonra da iade etmemişler. 5 Ocak 48’e bak. [1946-50]
47-05-19. Markopaşa’nın 22. sayısı çıkıyor.
Kendisi cezaevinde.
Bu sayı toplatılıyor. Polislerin gazeteleri topladıkları bayilere verdikleri yazılar var [1946-50] dosyasında. Çok ilginç!
47-05-20. Cezaevinden Vedia Hanım’a bir mektup yazıyor.
47-05-27. Orhan Müstecabi, Haluk Yetiş’ten 120 lira alıyor. [1946-50]
47-05-28. Mustafa uykusuz gazetenin 15 mayıs’ta yolsuz kapatıldığına dair bir dilekçe veriyor, ama bir işe yaramayacak. Dilekçe yok bende. [1946-50]
47-06-19. Markopaşa davasına devam ediliyor. Dava 25-06-1947 tarihine bırakılıyor. 16 Temmuz’da dava bitecek. [29-09] Kendisi cezaevinde.
47-07-11. Avukatları Mülhime Gökbudak bugün Haziran ve Temmuz aylarının vekalet ücretini alıyor. [1946-50]
47-07-16. Markopaşa davası bitiyor. Gazete kapanıyor ve Uykusuz 6 aya hapse mahkum ediliyor. Ceza üç aya iniyor. Kendisi cezaevinde.
47-07-29. Bu tarihlerde Yeni Adam’a öykülerini yollamış. Bu konuda bir mektup almış editörden. [M94] Aziz Nesin cezaevinde.
47-08-12. 18-05-89 tarihli sabıka kaydında şöyle bir not var: “C:79031/49 16.12.1946 CK.164/Son.61.İstanbul Sıkıyönetim [?] nolu mahkeme 10 ay ağhp.12.8.1947 56-60 30.8.1947”.
47-08-15. Üç ay önce mahkeme kararıyla mühürlenen Markopaşa idarehanesi bugün açılıyor. [1946-50]
47-08-30. 18-05-89 tarihli sabıka kaydında şöyle bir not var: “C:79031/49 16.12.1946 CK.164/Son.61.İstanbul Sıkıyönetim [?] nolu mahkeme 10 ay ağhp.12.8.1947 56-60 30.8.1947”.
47-09-08. Malumpaşa’nın 1. sayısı çıkıyor. Sahibi ve yazıişleri müdürü Orhan Erkip, sonradan başlarına türlü belalar açacak adam... Gazete Büyük Doğu matbaasında basılıyor. Kendisi cezaevinde.
47-09-12. 18-05-89 tarihli sabıka kaydında şöyle bir not var: “Y:79032/49 79031/49 16.12.46 CK.161/Son.61. İstanbul Sıkıyönetim 3 nolu Yar.12.9.47 56-60.10 ay ağhp.20.2.1948”.
47-09-15. Malumpaşa’nın 2. sayısı çıkıyor. Kendisi cezaevinde.
47-09-19. Malumpaşa çıkıyor, belki de çıkarılmak isteniyor. [29-03]. Ayın 27’sinde çıkmış ama. Kendisi cezaevinde.
47-09-22. Malumpaşa’nın 3. sayısı çıkıyor. Kendisi cezaevinde.
47-09-26. Mustafa Uykusuz, Markopaşa’yı eski sahibi Mücap N. Ofluoğlu’na devrediyor. [1946-50]
47-09-27. Haftalık Markopaşa için Vilayet’e beyanname veriliyor. Sabaheddin [sic] Ali sahibi ve yazi isleri sorumlusu [29-03] Kendisi cezaevinde.
47-09-29. Malumpaşa’nın 4. sayısı çıkıyor. Bu ana dek Orhan Erkip’le birlikte çalışıyorlar. Malumpaşa’nın gelecek sayısı sağcı olacak! Orhan Erkip çıkaracak... Kendisi cezaevinde.
47-10-00. Orhan Erkip tek başına sağcı bir Malumpaşa çıkarıyor... Malumpaşa’nın 5. sayısı. Bu sayıyı Vakıf’ta bulamadım. [29-09] dosyasına bak, belki orda vardır. Kendisi cezaevinde.
47-10-01. Orhan Erkip Markopaşa’yı “satın almış” ve İstanbul Vilayeti Basın ve Yayın Md.lüğüne gereken tescil muamelesini bu tarihte yaptırmış. Markopaşa’nın sahibi Mustafa Uykusuz 1. Ağır Ceza’da yargılanıyor. [1946-50]
47-10-02. Perşembe. Gece saat 21-22 arası Markopaşa’nın belgeleri çalınıyor. Mustafa Uykusuz’un savcılığa dilekçesi var. Yeni adres: Asmalımesçit, Şehbender Sok. No. 18. Çinili Han 1/1 [1954-60]
47-10-06. Markopaşa davası. Beraat. Davalı Mstafa Uykusuz’du. Aziz Nesin cezaevinde.
47-10-07. Markopaşa’nın yeniden çıkmasına bu tarihten önce izin verilmiş. [29-03] Kendisi cezaevinde.
47-10-08. Sabahattin Ali’ye mahkemeden davetiye. Davacı Sabahattin Ali, davalı Rauf Yazar. Mahkeme 16-10-47’de saat 14’te. [1946-50]
47-10-09. Mustafa Uykusuz İstanbul Cumhuriyet Savcılığına bu tarihte 947/15229 numaralı dilekçe yazıyor. Ayın 22’sinde bu dilekçeye ek yazıyor. [1954-60]
47-10-10. Markopaşa’nın 23. sayısı çıkıyor. Markopaşa 5 aydır çıkmıyordu. Sahibi ve yazı işleri Mim Uykusuz’un. Aziz Nesin cezaevinde. Oysa gazetenin yasal sahibi (hile yoluyla ama yasalara uydurarak) Orhan Erkip. Orhan Erkip hiç memnun değil. Mahkemeye veriyor, satışın durdurulmasını, tedbir alınmasını isteyecek ertesi gün. [1946-50]
47-10-11. Haluk Yetiş’e ve Mustafa Uykusuz’a mahkemeden davetiye. Orhan Erkip, Mustafa Uykusuz’un çıkardığı Markopaşa’nın satışının durdurulmasını istiyor. Çünkü gazetenin sahibi Orhan Erkip! [1946-50]
Malumpasa’nin 6. sayısı çıkıyor. Orhan Erkip’in... Şöyle bir haber var: “Karikaturist Mim Uykusuz’u ayda 80 lira maaşla istismar eden Sabahattin Ali’nin 800 lira masrafla Tokatlıyanda kıt kanaat gecindigini biliyor musunuz?” [29-09] Aziz Nesin cezaevinde.
47-10-15. Mustafa Uykusuz’un bir davası var Ticaret mahkemesinde.
47-10-16. Merhumpaşa’nın 2. sayısı çıkıyor. Sahibi ve yazı işleri Sabahattin Ali’de. Aynı gün Markopaşa’nın 24. sayısını Orhan Erkip çıkarıyor. Orhan Erkip Markopaşa’yı resmen çalmış. [29-09] Kendisi cezaevinde.
47-10-17. Bir mesele hakkında konuşmak için Selanik Bankasına çağrılıyor Malumpaşa. [1946-50] Bayilere Merhumpaşa konusunda mektup yazılıyor. [1946-50]
Geveze çıkıyor. Markopaşa da... Mim Uykusuz’un bir gazete ilanı var Geveze’de, Markopaşa karikatürlerimi izinsiz basıyor diye... Orhan Erkip Markopaşa’yı basıyor ve Mim’in ve Aziz Nesin’in eski yazılarını, karikatürlerini aşırıyor. Bu yuzden kendisine dava da açılmış. [29-09] Aziz Nesin cezaevinde.
47-10-19. Markopaşa’nın 25. sayısı çıkıyor. Bu sayıyı belli ki Orhan Erkip çıkarmış. [29-09] Aziz Nesin cezaevinde. Bu sayıyla ilgili ayın 20’sine de bak.
Sabahattin Ali, bu sayıdaki bir yazıdan dolayı Orhan Erkip’i mahkemeye veriyor, ama olumlu sonuç alamıyor. Sabahattin Ali, Mustafa Uykusuz ve Mücab Ofluoğlu dava dilekçesini ertesi gün veriyorlar. [1946-50]
47-10-20. Sabahattin Ali, Mustafa Uykusuz ve Mücab Ofluoğlu, Orhan Erkip’i dava ediyorlar. Dava dilekçesini bugün veriliyor. [1946-50] Bir gün sonra yayımlanan Cumhuriyet’te şöyle bir haber var: Linguafon Enstitüsü sahibi Vitalis B. Bilen tarafından Markopaşa gazetesinin yeni sahibi Orhan erkip aleyhine maddei mahsusa tayini suretile neşren hakaret suçundan dava açılmıştır. Dava mevzuu yazı, Markopaşa’nın 19 Ekim tarihli nüshasında yayınlanan bir makaledir. [1946-50]
47-10-21. Vitalis Bilen, Sabahattin Ali’ye bir mektup yazarak randevu talep ediyor. V.B., Orhan Erkip’e hakaret davası açmıştı. [1946-50]
47-10-22. Mustafa Uykusuz ayın 9’unda yazdığı dilekçeye ek ekliyor. Aziz Nesin, Mim Uykusuz’a bu tarihte bir mektup yazıyor. Belki de mektup Uykusuz’un eline bu tarihte geçmiş. [29-09] Kendisi cezaevinde.
Bir gün sonraki Cumhuriyet’te Sabahattin Ali’nin Orhan Erkip hakkında hakaret davası açtığı haberi var. Hakaret, Markopaşa’nın son sayısında (25. sayı) edilmiş. Dava dilekçesi bu tarihte verilmiş. Ancak Savcı Hicabi Dinç davayı reddediyor. [1946-50]
47-10-24. Haluk Yetiş’in ve Mustafa Uykusuz’un bir davası var bu tarihte. [1954-60]
47-10-25. Merhumpaşa’nın 3. sayısı çıkıyor. Aziz Nesin cezaevinde.
47-10-26. Markopaşa’nın 26. sayısı çıkıyor. Orhan Erkip çıkarıyor, sağcı. Aziz Nesin hapiste.
47-11-01. Merhumpaşa’nın 4. sayısı çıkıyor. Merhumpaşa bu sayıdan sonra bir sayı daha (son sayı) çıkmış olabilir. 24-08-48 tarihli Başdan’a ve 7-1-49 tarihli Markopaşa’ya bak. Aziz Nesin hapiste.
47-11-02. Markopaşa’nın 27. sayısı. Belli ki Orhan Erkip çıkarıyor. Antikomünist bir dergi. Gazetedeki bir ilandan anlaşıldığına göre Malumpaşa’yı da polis eline geçirmiş. Kendisi cezaevinde.
47-11-08. Merhumpaşa ya çıkıyor yada çıkarılmaya çalışılıyor. [29-03] Kendisi cezaevinde. Merhumpaşa için kağıt verilmiyor. [1946-50]
47-11-12. Mahkemeden Mustafa Uykusuz’a davetiye. Davacı Mustafa uykusuz, davalı Orhan Erkip. Duruşma 14-11-47’de, yani iki gün sonra. [1946-50]
47-11-14. Mustafa uykusuz’un Orhan Erkip’e açtığı davanın duruşması. [1946-50]
47-11-19. Büyük Doğu matbaası sahibi Necip Fazıl Kısakürek’le Alibaba gazetesi sahibi Haluk Yetiş altı aylık anlaşma yapıyorlar. Alibaba’nın Büyük Doğu’da basılması için. [1946-5]
47-11-22. Mustafa Uykusuz Markopaşa’da çıkan Dediğin isimli bir siir yuzunden 3 ay hapse mahkum olmus ve cezasi kesinlesmis. Bugun yakalanip cezaevine gonderilmis. [29-09] Kendisi cezaevinde.
47-11-25. Ali Baba’nın 1. sayısı çıkıyor. Ofluoğlu sahibi ve yazıişlerinde. Sabahattin Ali başyazar. Aziz Nesin hapiste.
47-11-26. Mustafa Uykusuz İstanbul cezaevinde hükümlü. Orhan Erkip’e dava açmış. Cezaevinde olduğundan duruşmaya gidememiş. Daha sonra İstanbul 2. asliye ticaret mahkemesine bir dilekçe yazıyor. [1946-50]
47-12-00. Bu ayda, belki daha da önce, Selahattin Alisbah adlı biri Markopaşa’yı mahkemeye vermiş. [1946-50]’dan çıkan bir dosyadan.
47-12-01. Sabahattin Ali Yeni Sabah gazetesine tekzip gönderiyor. Çünkü 29 Kasım’da “Sabahattin Ali bulunamıyor” başlıklı bir yazı çıkmış. [1946-50]
47-12-02. Ali Baba’nın 2. sayısı çıkıyor. Haluk Yetiş müessese sahibi, Ofluoğlu sahibi ve yazıişlerinde. Sabahattin Ali başyazar. Aziz Nesin hapiste.
47-12-09. Ali Baba’nın 3. sayısı çıkıyor. Aziz Nesin hapiste.
47-12-12. Türk Dil Kurumu Sabahattin Ali’ye bir mektup yazıyor: “Yıllardan beri zimmetinizde bulunan ve birçok istemelerimize rağmen halen ödemediğiniz 150 lirayı yıllık hesaplarımızı kapatmak durumunda olduğumuzdan, on gün zarfında ödemediğiniz taktirde sizi mahkemeye vermek zorunda olduğumuzu bildirir, üstğn saygılar sunarım.” [1946-50]
47-12-15. Ali Baba gazetesi için kağıt isteniyor. Ayın 20’sinde Ekonomi Bakanlığı olumlu yanıt veriyor. [1946-50]
47-12-16. Ali Baba’nın 4. ve son sayısı çıkıyor. Sahibi ve yazıişleri Rıfat Ilgaz. Aziz Nesin hapiste. Sabahattin Ali bu tarihten sonra ne yazıişlerinde, ne gazete sahipliğinde, ne de başyazarlıkta. Sanırım kamyonla Anadolu’ya gitmiş.
Rıfat ılgaz sahipliği ve yazı işlerini Nedim Ofluoğlu’na bırakacak, ancak gazete bundan sonra çıkmayacak. [1946-50]
47-12-17. Ertesi gün çıkan Halk Dostu adlı gazeteden bir haber: Gazetesinde yayınladığı yazı dolayısıyla Sabahattin Ali tarafından mahkemeye verilen Güney Postası sahibi Ali Elgin İstanbul birinci asliye mahkemesince 2 ay hapse ve 66 lira para cezasına mahkum edilmiştir. Bu ceza tecil edilmiştir. [1946-50]
47-12-30. Sabahattin Ali’nin Orhan Erkip’e karşı açtığı hakaret davası sonuçlanıyor. Orhan Erkip beraat ediyor. Karar temyiz edilebilir. [Mahkeme kararı, 1946-50]
47/49. Markopaşa taklit ediliyor: Alay, Lalapaşa, Mazete, Bekri Mustafa, Salamon...
48. Vedia Hanım’dan ayrılıyor. İkinci kitabı Azizname’yi çıkarıyor. Bu kitap için Istanbul 2. Ağır Ceza Mahkemesinde dava açılıyor. Dört ay tutuklu süren yargılanma sonrasında aklanıyor. [Ankara Devlet Tiyatrosu, Azizname]
48-01-05. Mustafa Uykusuz Üsküdar Paşakapısı cezaevinde. Cumhuriyet Savcılığına bir mektup yazıyor. 14 Mayıs 47’de mahkemenin aldığı bir kararla polisin İzzettin Hanı’ndan birçok evrak aldığını ancak evrakların iade edilmediğini söylüyor. Evraklar Emniyet 1. şubede. [1946-50]
48-01-15. Mahmut Altıntaş adlı birisi Bedia Nesin’i, evine gece saat 11,30’da dört boş rakı şişesi attı diye dava ediyor. Dava 17 Şubat 1948’de açılmış. [1946-1950 dosyası].
48-01-26. Aziz Nesin birine bir mektup yazıyor, kime olduğunu anlayamadım. [1954-60]
48-02-02. Adalet Bakanlığı, Savcılığa Aziz Nesin’in Ahmet Demir hakkındaki şikayeti konusunda bir yazı yazıyor. Anlaşılan oyalıyorlar. Aziz Nesin Üsküdar cezaevinde. [1946-50]
48-02-
48-02-06. Vatan’da, Zincirli Hürriyet’te çıkan “Ey Türk Faşisti” adlı yazıya tepki var. [1946-50]
48-02-07. Cumhuriyet’te, Zincirli Hürriyet’te çıkan “Ey Türk Faşisti” adlı yazıya tepki var. Vatan’da, Son Telgraf’ta ve Son Posta’da da aynı tepki. [1946-50]
48-02-08. Vatan’da ve Tasvir’de, Zincirli Hürriyet’te çıkan “Ey Türk Faşisti” adlı yazıya tepki sürüyor. Veto adlı “tarafsız milliyetçi mecmua”da “Ey Faşist Yumurcakları” yazısına ve Zincirli Hürriyet’e hücum ediliyor [Veto, yıl 1, sayı 1]. Yılı kolaylıkla bulunabilir. [1946-50]
48-02-09. Lüleburgaz’da çıkan Özdilek gaztesinde Zincirli Hürriyet’te çıkan “Ey Türk Faşisti” adlı yazıya tepki var. Bu yazıya tepkiler bir sonraki gün Son Posta’da devam ediyor. İki gün sonra Gülek gazetesinde... 14 Şubat’ta “Haftalık Gazete”de de... Belli ki çok gürültü koparmış yazı. [1946-50] Bu yazı üzerine 6 sayfalık güzel bir yazısı var [1946-50]’de. BGBG’e girecek diye de not düşmüş.
48-02-15. Mehmet Ali Aybar, “İstanbul Valisi Lütfi Kırdar’a Açık Mektup’u yazıyor. Ama yazıyı basacak matbaa bulamıyor. Yazı 23 Mart 1948’de Ankara’da Sakarya Matbaasında basılabiliyor ancak. [1946-50]
48-02-20. Bursa’ya sürgün gidiyor. (Vedia Hanım’a yazdığı 6 Mayıs 1948 tarihli ve Haluk Yetiş’e yazdığı 14-03-48 mektuplardan). Sürgünde 4 ay 10 gün kalacak. Sürgünde yazmış olabileceği dergiler: Zincirli Hürriyet, Akın, Geveze (Remzi Gürcan çıkarıyor). Geveze’ye kesinlikle yazmış [Bir Sürgünün Anıları’nda, Remzi Gurcan’ın mektubu var]
18-05-89 tarihli sabıka kaydında şöyle bir not var: “Y:79032/49 79031/49 16.12.46 CK.161/Son.61. İstanbul Sıkıyönetim 3 nolu Yar.12.9.47 56-60.10 ay ağhp.20.2.1948”
48-02-24. Haluk Yetiş’e bir mektup yazıyor, Bursa’dan [Bir Sürgünün Anıları]. Halil Lütfi’nin bütün koşullarını kabul ettiğini söylüyor. Halil Lütfi kendisine para verecek, daha sonra Hanımeli için yazıp borcunu kapatacak. Çocukların yanına gelmesini istiyor. Vedia Hanım’dan sözetmiyor nedense.
48-02-26. Bursa’dan Haluk’a yazıyor. “On param yok”. [Bir Sürgünün Anıları] Haluk Yetiş’te bir romanı var. Çok beğeniyor bu romanı. Ama dediğine gore roman kaybolmuş.
48-03-02. Bursa’dan Haluk Yetiş’e bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları] “Gönderdiğin 15 liraya çok teşekkür ederim. Bunu ne müşkül şartlar altında temin ettiğini biliyorum. Fakat çocuklar benden çok daha mühimdir. Beni değil Bursa’ya, bulutların üstüne atsalar aç kalmam. Uludağın karlarını sıkar, ekmek çıkarırım. Eve haftada en az 30 lira vermelisin. Artarsa bana gönder”.
Fotoğraf çektiriyor. [foto]
48-03-03. Bursa’dan Haluk Yetiş’e yazıyor. Sabahattin Ali kayıp, öldürülmüş olabilir. Haluk’un elinde iki romanı varmış. [Bir Sürgünün Anıları]
48-03-04. Bugün ya da yarın Bursa’da bir ev tutuyor.
Bu tarihte Nadire Kamay’dan [?] [Kimdir] bir mektup alıyor: “Aziz Bey, bu broşürü Nizamettin Nazif dayıma ithaf ediniz de iktibaslar [alıntılar] sütununda neşretmek imkanını bulalım. Hürmetler.”
48-03-06. Bursa’dan Haluk Yetiş’e bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları] “Akın için ikinci yazıyı gönderiyorum. Yazıları beğenip beğenmediklerini bana bildir ki ona göre yazayım. Beğenmezlerse geri al. 15 günde ancak iki yazı yazdığım, tembellik ettiğim için belki bana darıbilirsin ama, 24 saatte, hatta bazen 48 saatte bir yemekle, soğuk odada titreye titreye yazı yazılmıyor.
48-03-07. Vedia Hanım’a Bursa’dan bir mektup yazıyor, onları Bursa’ya çağırıyor. Aziz Nesin’in Bursa adresi: Sivasiler Mahallesi, Dere sokak, Nr. 8.
Mum Uykusuz bu tarihte Aziz Nesin’e yazıyor.
Halk Gazetesi diye bir gazete çıkarmayı düşünüyor.
48-03-08. Bursa’dan Haluk Yetiş’e bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları]
Bursa’dan Akın dergisi sahibi Selime Hanım’a bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları]
48-03-09. Bursa’dan Haluk Yetiş’e bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları]
48-03-10. Bursa’dan Haluk Yetiş’e bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları] “Evden haber ve mektup istemiyorum. Yalnız sen ne yap yap, haftada 30 lira götür. Para bulamazsan benim namıma bütün tanıdıklardan borç iste. Karımın bundan sonra olsun borçlanmasını istemiyorum. Haber ve mektup istemem.”
48-03-11. Bursa’dan Akın Dergisi sahibi Selime Hanım’a bir mektup yazıyor. O dergi için Bursa genelevleri uzerine en az bir yazi yazmis. On yazidan olusacagini soyledigi bir yazi dizisi yollamis. Yazi basilmamis galiba [Haluk’a yazdigi 14-03-48 tarihli mektuba bak], ama galiba baska yazilari cikmis ve para alamamis. [Bir Sürgünün Anıları]
48-03-12. Haluk Yetiş’e Bursa’dan bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları]
48-03-14. Haluk Yetiş’e Bursa’dan bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları]
48-03-14/15. Haluk Yetiş’e Bursa’dan bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları] Bu mektup ayın 15’inde de yazılmış olabilir, hatta 15’inde başlanıp 16’sında bitirilmiş olabilir.
48-03-29. Haluk Yetiş’e Bursa’dan bir mektup yazıyor. Vedia Hanım’a bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları]
48-03-30. Haluk Yetiş’e Bursa’dan bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları] Karısı o güne dek bir tek mektup yazmış kendisine.
48-04-02. Haluk Yetiş’e Bursa’dan bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları] Haluk Yetiş’le Bursa’da gorüşmüşler.
48-04-03. Lalapaşa’nın 4. sayısı çıkıyor. Sağcı. Ama uzun zamandır çıkmamış. Öbür paşaların taklidi. Aziz Nesin Bursa’da. Lalapaşa’da bu konuda “mizahi” bir yazı var. “Sabahattin Ali Şarka gidiyormuş, kamyon vs” başlıklı bir de yazı var. Sahibi: Hamiyet Yılmaz, Yazı İşleri: Reha Gediz. Adres: İzzettin Han, No. 24. Aynı hanın 23 numaralı odasını Aziz Nesin ve arkadaşları kullanıyorlardı. [1946-50]
48-04-14. Bu gece Bursa’dan Istanbul’a kaçıyor. Bütün gece karısına nasihat veriyor. [Bir Sürgünün Anılarındaki 6 Mayıs 48 tarihli mektup] Ertesi gün Bursa’ya dönüyor. [Haluk’a 16-04-48 tarihinde yazdığı mektup]. Haluk’tan Gazap Uzumleri’nin ikinci cildini istiyor. Istanbul’a daha sonra 3 Mayıs’ta bir kez daha gidecek.
48-04-18. Şerif Hulusi’den bir mektup alıyor.
48-04-22. Haluk Yetiş’e Bursa’dan bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları]
48-04-28. Haluk Yetiş’e Bursa’dan yazıyor. 3 Mayıs pazartesi günü Istanbul’a geleceğini söylüyor. Hanımeli dergisine yazı yolluyor. Karısı ve çocukları mahkemeyle evden atilacaklarmis ve sokakta kalabilirlermiş. Neden babası almıyor? Mektuba bak.
48-05-03. Galiba Istanbul’a kaçıyor ve gerçegi öğreniyor.
48-05-06. Vedia Hanım’a Bursa’dan bir mektup yazıyor. Vedia Hanım’la olay. Olay çocukların önünde olmuş. 28 Nisan’da Haluk’a yazdığı mektupta 3 Mayıs’ta Istanbul’a gideceğini söylemişti. Gitmiş olabilir.
48-05-10. Şadi Usal bir mektup yazıyor ve Istanbul’da bir randevu veriyor.
48-05-11. Vedia Hanım’a Bursa’dan bir mektup yazıyor.
48-05-20. Sürgün’ü bitiyor. [Haluk’a yazdigi 28 Nisan 1948 tarihli mektuptan, Bir Surgunun Anilari] Gerçekten bitiyor mu? 4 ay 10 gün sürgün olması gerekirdi.
48-07-27. Başdan gazetesi için “Yeni Mecmua ve Şaka Neşriyatı” bir ilan veriyor. 40 liralık makbuz [1946-50]’de.
48-08-03. Bursa’dan Haluk Yetiş’e bir mektup yazıyor. [Bir Sürgünün Anıları] Burda bir yanlış olmalı, bir kez daha bak.
48-08-06. Galiba bugün, Cumhuriyet’e bir ilan veriyor. [1946-50]’de makbuz var.
48-08-09. Başdan’ın 1. sayısı çıkıyor. Sahibi ve yazıişleri Aziz Nesin’de (2 sayılık). Berksoy’da basılıyor. 10 bin basılmış, 4 bin satmış, 72 lira zarar edilmiş. [1946-50]
48-08-17. Başdan’ın 2. sayısı çıkıyor. Sahibi ve yazıişleri Aziz Nesin’de. Reklam’da basılıyor. 10 bin basılmış, 5 bin satmış, 186 lira zarar edilmiş. [1946-50]
48-08-18. Başdan kapatılıyor. Gene bu tarihte Orhan Müstecaplı Baştan’ı yeniden çıkarmak için başvuruyor. Ayın 26’sında Orhan Müstecaplı’ya karar tebliğ edilecek. [1946-50]
Orhan Müstecaplı Vilayete bir dilekçe yazarak, Başdan’ı Aziz Nesin’in çıkaracağını söylüyor, ama teklif kabul edilmiyor. [1946-50]
48-08-24. Başdan’ın 3. sayısı çıkıyor. Müstecaplı sahibi ve yazı işlerinden sorumlu. Reklam’da basılıyor. Aziz Nesin’in fotoğrafı var gazetede. 10 bin basılmış, 5 bin satmış, 68 lira zarar edilmiş. [1946-50]
48-08-28. Baştan gazetesi için Vilayet’e beyanname veriliyor. [29-03]
48-08-31. Başdan’ın 4. sayısı çıkıyor. Seyhan’da basılıyor. 10 bin basılmış, 5 bin satmış, 84 lira zarar edilmiş. [1946-50]
48-09-07. Başdan’ın 5. sayısı çıkıyor. FK [?] matbaasında basılıyor. O. Müstecaplı sahibi ve yazıişleri müdürü. 7 bin basılmış, 4 bin satmış, 88 lira zarar edilmiş. [1946-50]
Başdan’ın 5. sayısının yazıları [1946-50] dosyasında bir zarfta. Bu yazılarla Başdan’ın 5. sayısını karşılaştır.
48-09-14. Başdan’ın 6. sayısı çıkıyor. Nerde basıldığı belli değil. Sahibi ve yazıişleri müdürü yazmıyor, O. Müstecaplı olabilir. Aziz Nesin’in Rıfat Ilgaz’la fotoğrafı var. 6 bin basılmış, 3 bin satmış, 67 lira zarar edilmiş. [1946-50]
48-09-18. Basın ve Yayın Genel Müdürlüğünden bir yazı: “Halen 5. sayısını çıkarmış bulunduğunuz gazetenize kullanılan kağıdın nereden, kimden ve ne suretle temin edilmiş olduğunun K.730 sayılı koordinasyon kararına istinaden bildirilmesini saygı ile rica ederim.” Aziz Nesin’in mektuba notu: “Cevap verildi”.
48-09-21. Başdan’ın 7. sayısı çıkıyor. Seyhan matbaasında basılıyor. O. Müstecaplı sahibi ve yazıişleri müdürü. Aziz Nesin müessisi ve sekreteri. 6 bin basılmış, 2 bin 500 satmış, 39 lira kar edilmiş. [1946-50]
48-09-28. Başdan’ın 8. sayısı çıkıyor. Seyhan matbaasında basılıyor. O. Müstecaplı sahibi ve yazıişleri müdürü. Aziz Nesin müessisi ve sekreteri. 6 bin basılmış, 2 bin 500 satmış, 10 lira kar edilmiş. [1946-50]
48-10-05. Başdan’ın 9. sayısı çıkıyor. Seyhan matbaasında basılıyor. O. Müstecaplı sahibi ve yazıişleri müdürü. Aziz Nesin müessisi ve sekreteri. 5 bin basılmış, 2 bin 500 satmış, 10 lira kar edilmiş. [1946-50]
48-10-12. Başdan’ın 10. sayısı çıkıyor. Seyhan matbaasında basılıyor. O. Müstecaplı sahibi ve yazıişleri müdürü. Aziz Nesin müessisi ve sekreteri. 5 bin basılmış, 2 bin 500 satmış, 83 lira zarar edilmiş. [1946-50]
48-10-19. Başdan’ın 11. sayısı çıkıyor. Osmanbey matbaasında basılıyor. O. Müstecaplı sahibi ve yazıişleri müdürü. Aziz Nesin müessisi ve sekreteri. 5 bin basılmış, 2 bin satmış, 87 lira zarar edilmiş. [1946-50]
Vilayet’e gazetenin Rıfat Ilgaz’a devredilmesi için başvuruluyor. [1946-50]
48-10-20. Çarşamba. Bugün bir duruşma var, Aziz Nesin tanık olarak çağrılıyor. Ayrıca aynı duruşmada sanık da... Duruşma Esat Adil Müstecabi’nin ve kendisinin, matbuat kanununa muhalefetten. İstanbul Asliye Mahkemesi 2. ceza yargıçlığında... İddianame dosyada. [1946-50]
48-10-26. Başdan’ın 12. sayısı çıkıyor. Osmanbey matbaasında basılıyor. O. Müstecaplı sahibi ve yazıişleri müdürü. Aziz Nesin müessisi ve sekreteri. 4 bin basılmış, 2 bin satmış, 44 lira zarar edilmiş. [1946-50]
48-10-27. Markopaşa’nın sahibi ve yazı isleri Rıfat Ilgaz’a geçiyor. [29-03]
48-10-29. Markopaşa’nın (yeni seri) 1. sayısı çıkıyor. Sahibi ve yazışleri Rıfat Ilgaz’da. Aziz Nesin başyazar, kurucu ve sekreter. Daha sonra Aziz Nesin’in adı başyazar olarak geçmiyor. Osmanbey matbaasında basılıyor.
48-11-01. Başdan gazetesinin (haftalık, Salı gunleri) Rıfat İlgaz’a devri için Vilayet’e beyanname veriliyor [29-03]
48-11-02. Başdan’ın 13. sayısı çıkıyor. Osmanbey matbaasında basılıyor. O. Müstecaplı sahibi ve yazıişleri müdürü. Aziz Nesin müessisi ve sekreteri. Bu sayıda, bir yazısında, öztürkçeci olmadığını söylüyor!.. 4 bin basılmış, 1800 satmış, 37 lira zarar edilmiş. [1946-50]
48-11-04. Bu tarihte Başdan gazetesi için
48-11-05. Markopaşa’nın (yeni seri) 2. sayısı çıkıyor. Sahibi ve yazışleri Rıfat Ilgaz’da. Aziz Nesin kurucu ve sekreter. Osmanbey matbaasında basılıyor.
48-11-09. Başdan’ın 14. sayısı çıkıyor. Osmanbey matbaasında basılıyor. Rıfat Ilgaz sahibi ve yazıişleri müdürü. Aziz Nesin müessisi ve sekreteri. 4 bin basılmış, 1700 satmış, 37 lira zarar edilmiş. [1946-50]
Vilayet’ten Başdan’a yazı: Gazetenin Rıfat Ilgaz’a devredilmesi için 60 kuruşluk damga pulu gerekiyor. [1946-50]
48-11-10. Milli Eğitim Bakanlığı Basma Yazı ve Resimleri Derleme Müdürlüğü, Markopaşa’ya 31, 32, 33, 34 üncü sayıların hangi basımevinde basıldığını soruyor. Aziz Nesin’in notu: “Cevap verildi”. [1946-50] Markopaşa’nın 35. sayısında çıkan “Markopaşa’nın haşmetli bir zata gönderdiği mesaj” başlıklı yazıdan dolayı Cumhurbaşkanına hakaretten, 2. Ağır Ceza’da Rıfat Ilgaz 3 yıla mahkum oluyor. [Hürriyet 1946-50]
48-11-11. Markopaşa’nın (yeni seri) 3. sayısı çıkıyor. Sahibi ve yazışleri Rıfat Ilg